جمع آوري و انتقال پسماند

جمع آوري و انتقال پسماند، عاملي تأثير گذار بر محيط زيست شهري

مديريت مواد زائد، انتظام دهنده مراحل توليد، جمع آوري، حمل و نقل، انبار، تبديل و دفع زباله ها مي باشد كه در آن از روشهاي مرتبط با بهترين اصول در رعايت سلامت بهداشت عمومي، اقتصاد مهندسي، حفاظت و زيبا شناختي و ديگر ملاحظات زيست محيطي مي توان بهره برد .

اصول بهداشت و بهسازي محيط ايجاب مي كند كه مواد زائد در حداقل زمان ممكن از زندگي انسان دور و به طريقي دفع شوند. پراكندگي و دفع غير بهداشتي مواد زائد آلودگي منابع آب، خاك و هوا را بدنبال دارد و باعث شيوع بسياري از بيماريها و همچنين زشتي منظر مي شود كه با اجراي سيستم مديريت بهداشتي مربوط به مواد زائد مي توان مشكلات مذكور را بر طرف نمود . كمتر از نيم قرن پيش، توزيع جمعيت در كشور با وضعيت فعلي متفاوت بود يعني جمعيت كشور بيشتر در روستاها متمركز بود. اما حركت به سمت توسعه، همه معادلات را تغيير داد.ارتقاء سطح بهداشت و سلامت، افزايش جمعيت را به دنبال داشت و در پي اين تغيير، با افزايش آگاهي، رفاه و انتظارات اجتماعي، شهر نشيني رونق گرفت .

شهرنشيني و توسعه زندگي نوين ، تقاضاي انرژي و مصرف را بالا برد و مصرف بيشتر موجب رها شدن حجم زيادي از زباله و پسماند به محيط زيست شد و انسان مدرن را با معضلي به نام زباله يا پسماند روبرو كرد. تداوم زندگي انسان در گرو مصرف مداوم و توليد و كشف مواد جديد است. در اين ميان، هر جا مصرفي در كار است، پسماندها و مواد غذايي بر جاي مي مانند. بشر از ديرباز با مسئله مواد زائد و چگونگي دور كردن آن از محيط زيست خود روبه رو بوده است. افزايش جمعيت كره زمين، مهاجرت به شهرهاي بزرگ، تمركز در شهرها، بالارفتن مداوم سطح زندگي، افزايش مصرف شهروندان و توليد فرآورده هاي مصرفي، توليد انبوده زباله ها را بد نبال داشت.

زباله به پس ماند و باقيمانده حاصل از توليد يا تغيير شكل چيز هاي ديگر و نيز آنچه قبلاً استفاده شده و ديگر قابل استفاده نيست اطلاق مي گردد. زباله هاي شهري زباله هايي است كه توسط قسمت هاي مختلف شهر مثل منازل، ادارات و ... توليد مي شود . زباله هاي صنعتي مواد زايد ناشي از فعاليت هاي صنعتي هستند و معمولاً شامل فلزات، مواد پلاستيكي و مواد شيميايي مي باشند و زباله هاي خطرناك به مواد زايد جامدي گفته مي شود كه بالقوه خطرناك بوده و يا اينكه پس از طي مدتي موجبات خطر را براي محيط زيست فراهم مي كند و يكي از مشخصه هاي زير را داراست: قابليت انفجار، احتراق، خوردگي، واكنش پذيري، سمي بودن و... . در ميان عوامل تأثير گذار در شهرها مانند محيط زيست شهري، حمل و نقل شهري، ايمني و برنامه ريزي شهري، يك عامل بسيار مهم كه تأثير فزاينده و تعيين كننده اي بر ديگر عوامل سازنده زندگي شهري دارد، مديريت شهري است.

شهرها كه متنوع ترين جلوه هاي زندگي اجتماعي بشري را در خود دارند، بدون وجود نظام مديريت شهري كه ضمن انجام برنامه ريزي هاي لازم براي رشد و توسعه آينده شهر به مقابله با مسائل و مشكلات كنوني آنها بپردازد بي سامان مي گردند. جمع آوري مواد زايد شهري، سومين عنصر موظف در سيستم مديريت مواد زائد جامد است. جمع آوري مواد زائد جامد جداسازي شده و مخلوط در مناطق شهري، مشكل و پيچيده است، زيرا مواد زائد جامد به صورت گسترده و پراكنده در منازل، آپارتمان هاي مسكوني، مؤسسات تجاري و تأسيسات صنعتي و همچنين در خيابانها و كوچه ها، پاركها و حتي در فضاي باز بين ساختمانها و مناطق مسكوني توليد مي شود. مسلما تشويق مردم به توليد زباله كمتر از طريق پرهيز از اسراف و جداسازي اجزاي قابل بازيافت زباله درمراكز توليد موجب مي گردد كه براي مديريت صحيح زباله، آينده بهتري پيش بيني شود.

زيانهاي اقتصادي و بهداشتي ناشي از عدم كنترل مواد زائد جامد در مناطق شهري، افزايش روز افزون زباله هاي شهري بخصوص در شهرهاي بزرگ و صرف هزينه هاي گزاف به منظور جمع آوري و دفع آنها، لزوم برداشتن گامهاي مؤثر و اساسي را در زمينه كنترل مواد زائد جامد روشن مي سازد. اصطلاح جمع آوري نه تنها شامل جمع آوري و يا برداشتن مواد زائد جامد از منابع مختلف مي باشد، بلكه شامل حمل اين مواد به مكان هايي مي شود كه محتويات وسايل نقليه جمع آوري بايد در آنجا تخليه گردد. جمع آوري و حمل و نقل زباله يكي از مهمترين عمليات مديريت مواد زايد جامد است. سيستمهاي جمع آوري پسماند، اغلب پيچيده و طراحي چند جزئي و مركب دارند كه اين ويژگيها بايد بر اساس خصوصيات فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و محيطي مطابقت داده شود. تعيين مسير حركت ماشين آلات جمع آوري، يكي از مراحل مهم سيستم جمع آوري پسماندها است. به منظور كاهش هزينه هاي تعمير و نگهداري، بايد با توجه به شيب عمومي محدوده مسير جمع آوري حتي الامكان، شيب از بالا به پايين در نظر گرفته شود. بخش اعظم مخارج مديريت مواد زايد شهري مربوط به جمع آوري زباله است كه درصد بالايي از اين مقدار مربوط به حقوق كارگران و نيروي انساني است به همين جهت اصلاح، بهينه سازي و مكانيزه كردن سيستم جمع آوري و حمل زباله ضمن تسريع در عمليات، هزينه و نيروي انساني كمتري را نياز خواهد داشت.

طرح جمع آوري مكانيزه زباله، از طرح هاي ويژه و پيشرفته اي است كه هم اكنون به عنوان اصلي ترين روش ارائه خدمات شهري به شهروندان به كار مي رود. ويژگي اصلي اين روش، استفاده از ماشين آلات مجهز به جاي نيروي انساني مورد نياز جهت پاكسازي معابر و جمع آوري زباله ها مي باشد. با استفاده از سيستم مكانيزه، صرفه جويي در زمان و هزينه جمع آوري زباله، افزايش بهداشت عمومي و جلوگيري از انتشار آلودگي زباله خواهد شد. هر يك از توليد كنندگان پسماند شهري اعم از خانگي يا غير خانگي با توجه به ميزان و نوع پسماند توليد شده سهمي از مديريت پسماند را بر عهده دارند. سازمان مديريت پسماند شهرداري قزوين كارهاي مختلفي نظير نظافت و رفت و روب معابر، جمع آوري و انتقال پسماند، پردازش و دفع پسماند، مراقبت هاي پس از دفع و استحصال انرژي از پسماند و نظارت و كنترل را به انجام مي رساند. جمع آوري پسماندهاي شهري مناطق 3 گانه شهر قزوين بيشترين فعاليت خدمات شهري را به خود اختصاص مي دهد. با توجه به شرايط جغرافيايي و بافت و بوم شناسي منطقه قزوين، سيستم جمع آوري مكانيزه زباله از موثرترين و كارآمدترين روش هاي جمع آوري زباله بوده كه علاوه بر افزايش سرعت و كيفيت جمع آوري زباله هزينه ها را كاهش داده و به حفظ و ارتقاء سطح سلامت و بهداشت جامعه كمك شاياني خواهد كرد . 83 درصد از مجموع پسماندهاي عادي توليدي اين شهر با بهره گيري از 44 دستگاه انواع كاميونهاي پرس، به صورت كاملا مكانيزه جمع آوري مي شود و تنها 17درصد از زباله ها به صورت سنتي و آن هم به دليل بافت متراكم و سنتي شهر و وجود معابر و كوچه هاي باريك كه امكان تردد خودروهاي مكانيزه در آنها وجود ندارد از سطح معابر و مبادي توليد جمع آوري مي شود .

با تصويب قانون مديريت پسماند ها در ارديبهشت ماه 1383 در مجلس شوراي اسلامي ، مديريت پسماند ها وارد مرحله جديدي شده است . اما بايد دانست كه شهرداري ها در اين ميان به تنهايي نمي توانند در جهت ساماندهي پسماندهاي شهري گام بردارند. ساماندهي بحث پسماند نيازمند همكاري شهروندان است. همچنين مديريت پسماند براي موفقيت، نيازمند مشاركت بيش از پيش شهروندان در امر تفكيك، و جلب مشاركت مردم در اداره شهر همچون پرداخت عوارض پسماند است. شهروندان جامعه به راحتي با رعايت بجا و درست الگوي مصرف و صرفه جويي مي توانند به صورت عمده اي در كاهش توليد زباله نقش داشته باشند كه در قبال اين زباله كمتر، هزينه كمتري نيز صرف جمع آوري و انتقال و دفع آن خواهد شد. خوشبختانه اقدامات خوبي چه در زمينه سرمايه گذاري بخش خصوصي و چه در زمينه آموزش و فرهنگ سازي شهروندان در بحث مديريت پسماند انجام شده كه نويد بخش فصل جديدي از مديريت پسماند ها و بازيافت در كشور است.

عليرضا صفاري- كارشناس برنامه ريزي و توسعه سازمان مديريت پسماند شهرداري قزوين

مرگ بارترین فجایع زیست محیطی یک قرن اخیر...